මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව සඳහා ව්‍යවස්ථාදායක සභාව විසින් සුදුසු සාමාජිකයන්ගේ නම් ජනාධිපතිවරයාට නිර්දේශ කරන ලදුව 2015 නොවැම්බර් මස 13 දින මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව පිහිටුවන ලදි.

ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට අනුව පරමාධිපත්‍ය බලය ජනතාව වෙත පිහිටා ඇති අතර එයට පාලන බලතල, මූලික අයිතිවාසිකම් හා ඡන්ද බලය ඇතුළත් වේ. මෙරට ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ දහහත්වන සංශෝධනය අනුව 103(2) ව්‍යවස්ථාවෙහි නිදහස් හා සාධාරණ ඡන්ද විමසීම් සහ ජනමත විචාරණ පැවැත්වීම මැතිවරණ කොමිෂන් සභාවේ පරමාර්ථය ලෙස දක්වා ඇති අතර මැතිවරණ නීති අනුව අදාළ ඡන්ද විමසීම් පැවැත්වීමටත් වාර්ෂික ඡන්ද හිමි නාම ලේඛන සැකසීමටත් කොමිෂන් සභාවට බලය ලබා දී ඇත. එමෙන්ම ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙහි දක්වා ඇති පරිදි පනවා ඇති අණපනත් අනුව ඡන්ද විමසීම් පැවැත්වීමේ වගකීමත් දේශපාලන පක්ෂ පිළිගැනීමත් මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව වෙත පවරා ඇති නමුත් ඒවාට පමණක් සීමා නොවන බවද දක්වා ඇත.

මානව හිමිකම් පිළිබඳව විශ්ව ප්‍රකාශනය අනුව යමින් රටේ ජනතාවට තම රටේ පාලන තන්ත්‍රයට සහභාගීවීමේ අවස්ථා සැලසීමේ අවශ්‍යතාව සලකා බැලූ මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව ඒ අනුව සිය දැක්ම, මෙහෙවර ප්‍රකාශය, අපේක්ෂා හා පරමාර්ථ සකස් විය යුතු බවත්, ඒ සඳහා වූ සැලැසුමක් තිබීම අතශ්‍යාවශ්‍ය ප්‍රගතිගාමි පියවරක් බවත් අවබෝධ කර ගන්නා ලදී. ගතවූ දශක තුනක කාල සීමාව තුළ සිදුවී ඇති සමාජ, දේශපාලනික හා සමාජික, සංස්කෘතික වෙනස්කම් සැලකිල්ලට ගෙන තම ආයතනයේ ප්‍රගමනය සඳහා සාමූහික දැක්මක් තිබීමේ අවශ්‍යතාව අවබෝධ කොටගත් මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව සහභාගීත්ව උපායමාර්ගික සැලැස්මක් සකස් කළයුතු බව ඒකමතිකව තීරණය කළේය. සියළු පාර්ශ්වකාර කණ්ඩායම්වල නියෝජනයෙන් තොරතුරු, අදහස්, යෝජනා හා ප්‍රතිචාර ජාතික හා ප්‍රාදේශීය වශයෙන් එකතු කොට විශ්ලේෂණය කරමින් සකස් කරන ලද සැලැස්මක් වන හෙයින් මෙය විශේෂ වූ හා පෘථුල වූ ව්‍යායාමයක ප්‍රතිඵලයක් විය.

රට තුළ දිගුකාලීන සන්නද්ධ අරගලයක් නිසා ඇතිවී තිබෙන දේශපාලනික වෙනස්වීම්ද, සමාජ හා දේශපාලනික ප්‍රතිසංස්කරණවලට හිතකර ලෙස බිහිවී ඇති පරිසරයද, අභ්‍යන්තර හා බාහිර පරිසරයන්හි ගතිකතා සැලකිල්ලට ගනිමින් සිය කාර්යභාරය ඵලදායී ලෙස හා කාර්යක්ෂම ලෙස ඉටුකිරීමේ මාර්ග පාදා ගැනීමටත් නව කොමිෂන් සභාවේ ක්‍රමෝපායික දිශානතීන් ශක්තිමත් කර ගැනීමටත් අවස්ථාව සලසා දී තිබේ.

සහභාගීත්ව උපායමාර්ගික සැලසුම්කරණ ක්‍රමවේදය ඵලදායී කළමනාකරණයෙහිලා නව අත් දැකීමකි. ආයතනය මැනවින් ව්‍යුහගත කරනු ලබන්නා වූ ද එහි අනාගතය පෙරටු කොට ගත්තාවූද කළමනාකරණ ක්‍රමයක් වන මෙය ආයතනයේ වැඩ සටහන් හා ප්‍රතිපත්තිමය දිශානතීන් මැනවින් හසුරුවයි. එබැවින් සිවු වසරක් සඳහා ක්‍රියාකාරී සැලැස්මක් සකස් කිරීමේ අරමුණින් සෑම මට්ටමකම නිලධාරීන් හා සේවකයන් තුළ සැලැස්ම පිළිබඳව ගැඹුරු වූ ද පෞද්ගලික වූ ද කැපවීමක් ඇති කරවමින් මැතිවරණ කොමිෂන් සභාවේ දැක්ම, මෙහෙවර ප්‍රකාශය, අරමුණු හා පරමාර්ථ සකස් කිරීම සඳහා මෙම සැලසුම් ක්‍රමය යොදාගන්නා ලදි. මැතිවරණ කොමිෂන් සභාවේ සේවය කරන සෑම කෙනෙකුටම සාකච්ඡා මේසයේ අසුනක් ද අදහස් ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා ක්‍රියාවලියේ අවස්ථාවක් ද ලබා දෙන ලදි.

පවත්වන ලද වැඩමුළුවල දී නිලධාරීන් හඳුනාගත් උපාය මාර්ගික අරමුණු සාක්ෂාත් කරගැනීම සඳහා ජවය දෙමින් මැතිවරණ කොමිෂන් සභාවේ දැක්ම තහවුරු කරවීමට ද මෙම සහභාගී සැලසුම්කරණය ඉවහල් විය. 

දැනට පවත්නා වෙනස්කම් පිළිගනිමින් මතභේද හා ගැටුම් අවම කරමින් ආයතනයේ සිදුකළ යුතු වෙනස් කිරීම් හඳුනාගැනීමට ද, බාධක හඳුනාගැනීමට ද, වෙනස්කම් සිදුවිය යුතු අවස්ථා හඳුනාගැනීමට ද සහභාගීත්ව උපායමාර්ගික සැලසුම් ක්‍රියාවලිය පිටිවහලක් විය. මෙම සහභාගීත්ව උපායමාර්ගික සැලසුම්කරණයේදී මූලික ක්‍රමසම්පාදන සංකල්ප වූ තීරණාත්මක ගැටලු පිළිබඳ ප්‍රවේශය (Critical Issue Approach) ශදු අත විශ්ලේෂණය (SWOT analysis) හා තර්කරාමු විශ්ලේෂණය (Logical framework approach) අවස්ථාවෝචිතව උපයෝගී කරගන්නා ලද අතර, එමගින් කාර්ය සාධන දර්ශක (KPI) උපකල්පන (Assumptions) ද හඳුනා ගන්නා ලදි.

මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව විසින් 2017-2020 කාලරාමුව සඳහා සකස් කරන ලද පළමු උපාය මාර්ග සැලැස්ම සාර්ථකව ක්රිෂයාවට නංවන ලද අතර, රට තුළ අනපේක්ෂිතව ව්‍යාප්ත වු කොවිඩ් වසංගත පසුබිම තුළ සැලසුම පූර්ණ වශයෙන් ක්‍රියාවට නැංවිමට බාධා පැමිණුනි.

විසිවන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය අනුව 2020.12.10 දින පත් කරන ලද දෙවන මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව ද ස්වකීය අභිමතාර්ථ මුදුන් පමුණුවා ගැවිම සඳහා 2022-2025 කාලරාමුව සඳහා ද උපාය මාර්ග සැලැස්මක් සකස් කිරීම සඳහා ගන්නා ලද ප්‍රතිපත්තිමය තීරණය අනුව ඒ සඳහා කටයුතු ආරම්භ කරන ලදි. ඒ අනුව පළමු සැලැස්ම විධිමත්ව අධ්‍යයනය කොට සහභාගීත්ව සැලසුම් ක්‍රමවේදයම අනුගමනය කොට 2022-2025 කාලරාමුව සඳහා දෙවන උපායමාර්ග සැලැස්ම සකස් කොට සාර්ථකව ක්‍රියාවට නංවන ලදි. නමුත්, 2024 සහ 2025 වර්ෂවල ජනාධිපතිවරණය, ඇල්පිටිය ප්‍රාදේශීය සභා ඡන්ද විමසීම, පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය සහ පළාත් පාලන ආයතන ඡන්ද විමසීම පැවැත්වූ බැවින් මෙම සැලැස්මෙහි ක්‍රියාකාරකම් ද පූර්ණ වශයෙන් සම්පූර්ණ කර ගැනීමට තිබූ ඉඩ ප්‍රස්ථා අවම විය.

විසිඑක්වන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවවස්ථා සංශෝධනය අනුව, වර්ෂ 2023 ජූලි මාසයේ දී පිහිටුවන ලද තෙවන මැතිවරණ කොමිෂන් සභාව පසුගිය සිවු අවුරුදු උපාය මාර්ග සැලසුම් දෙකෙහි පැවති ක්‍රියාකාරකම් අතරින් තවදුරටත් ක්‍රියාත්මක කළ යුතු ක්‍රියාකාරකම් හඳුනා ගැනීම, අලුතින් එකතු කළ යුතු ක්‍රියාකාරකම් හඳුනා ගැනීම සහ මැතිවරණ කොමිෂන් සභාවේ පරිපාලනයෙන් පරිබාහිර හේතු මත ක්‍රියාත්මක කිරීමට නොහැකි වූ ක්‍රියාකාරකම් හඳුනාගැනීම සිදු කොට 2026-2029 කාලරාමුව සඳහා උපාය මාර්ග සැලැස්ම සකස් කළ අතර, ඒ සම්බන්ධයෙන් දිස්ත්‍රික් මට්ටමින් හා ප්‍රධාන කාර්යාලයේ දී අදාළ සියලුම පාර්ශ්වකාර කණ්ඩායම් සමග සාකච්ඡා පවත්වා සහභාගීත්ව සැලසුම් ක්‍රමවේදය ඔස්සේ ක්‍රියාකාරකම් හඳුනා ගැනීම හා සැලැස්ම සකස් කිරීම සිදුකරන ලදි.

මෙම උපායමාර්ග සැලසුම මගින් එහි දැක්වෙන උපාය මාර්ගික ක්‍රියාකාරකම් ඉටු කර ගැනීම සඳහා වාර්ෂික ක්‍රියාකාරි සැලැසුමක් සකස් කරනු ලැබේ. එමගින් කෙටි, මධ්‍යකාලින, දිගුකාලීන වශයෙන් ක්‍රියාකාරකම් හඳුනාගැනීම හා ඒවා ක්‍රියාත්මක කිරීම, කාර්තුමය වශයෙන් ප්‍රගති සමාලෝචනය සිදු කිරීම හා අතරමැදි හා අවසාන ඇගයුමක් ද සිදු කිරීමට අපේක්ෂා කරනු ලැබේ.